نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده یا همان مالیات VAT (Value Added Tax) یکی از مهم‌ ترین انواع مالیات است. این مالیات بر ارزش افزوده در حقوق و دستمزد ها، خرید و فروش کالاها و خدمات، واردات و صادرات و در زمانی که یک کسب و کار فاکتور صادر می‌ کند، اعمال می‌ شود. این مالیات به عنوان یک مالیات غیر مستقیم از مردم دریافت می‌ شود و کالاها و خدماتی که ارائه می‌ شوند بر اساس میزان ارزش افزوده آن‌ ها مورد محاسبه قرار می گیرد. در اینجا قصد داریم به نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده بپردازیم. به همین منظور به بررسی مفهوم ارزش افزوده، نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده و موارد مرتبط با آن می‌ پردازیم.

 مالیات بر ارزش افزوده چیست؟

 مالیات بر ارزش افزوده چیست؟

مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ (مالیات مصرف) به عنوان یکی از مهمترین مالیات‌ ها در تمامی کشورها به عنوان یکی از منابع درآمدی دولت از مردم دریافت می‌ شود. این مالیات به عنوان یک مالیات غیر مستقیم، به صورت غیر مستقیم از مردم دریافت می‌ شود و برای کالاها و خدماتی که ارائه می‌ شوند، بر اساس میزان ارزش افزوده آن‌ ها محاسبه می‌ شود.

مفهوم ارزش افزوده به میزان ارزشی اطلاق می‌ شود که در اثر فرآیند تولید یا ارائه خدمات به محصول یا خدماتی اضافه می‌ شود. به عبارت دیگر، ارزش افزوده برابر با تفاوت بین ارزش مواد اولیه و خدماتی که در فرآیند تولید یا ارائه محصول استفاده شده‌ اند و ارزش محصول نهایی است.

مالیات بر ارزش افزوده بر اساس میزان ارزش افزوده محصول یا خدمات، به ازای هر مرحله از زنجیره تولید و توزیع برای مصرف کننده تعیین می‌شود. به عبارت دیگر، در هر مرحله از تولید و توزیع، مالیات بر ارزش افزوده بر اساس تفاوت بین قیمت فروش و قیمت خرید محصول یا خدمات محاسبه می‌شود. در نتیجه، مالیات بر ارزش افزوده به عنوان یک مالیات غیر مستقیم، برای دولت به عنوان یکی از منابع درآمدی مهم محسوب می‌شود.

نحوه محاسبه و مالیات بر ارزش افزوده

برای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای مختلف، از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود. دو روش مرسوم برای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده شامل روش تفریقی مستقیم و روش تفریقی غیرمستقیم می‌باشد.

در روش تفریقی مستقیم، برای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده، ابتدا باید مجموع هزینه‌های خرید مواد اولیه، خدمات و سایر هزینه‌های مرتبط با تولید کالا را محاسبه کرد. سپس از قیمت فروش کل کالا، مجموع هزینه‌ها را کم کنید تا ارزش افزوده کل کالا به دست آید. در نهایت، این میزان ارزش افزوده، ضرب در نرخ مالیات بر ارزش افزوده خواهد شد تا میزان مالیات بر ارزش افزوده محاسبه شود. در این روش، هر مرحله از زنجیره تولید و توزیع کالا، مسئولیت پرداخت مالیات بر ارزش افزوده را بر عهده دارد.

در روش تفریقی غیرمستقیم، مالیات بر ارزش افزوده به صورت مستقیم از فروشنده دریافت می‌شود، اما برای محاسبه آن، باید نرخ مالیات بر ارزش افزوده را به قیمت فروش کل کالا اعمال کرد و سپس از مبلغ حاصل، قیمت خرید کل کالا را کم کرد تا ارزش افزوده به دست آید. در این روش، فروشنده مسئول پرداخت مالیات بر ارزش افزوده است، اما ممکن است مالیات بر ارزش افزوده در مراحل قبلی از زنجیره تولید و توزیع کالا پرداخت شده باشد. در این صورت، فروشنده می‌تواند مبلغ مالیات بر ارزش افزوده را که در مراحل قبلی پرداخت شده است، از مبلغ کل مالیات بر ارزش افزوده کسر کند و فقط مبلغ مالیات بر ارزش افزوده‌ای را که برای خودش ایجاد کرده است، پرداخت کند.

فرض کنید شرکت تولید کننده لوازم خانگی با نام فرضی “الکترونیکا”، مواد خامی را به قیمت 50,000 ریال خریداری می‌کند که مالیات بر ارزش افزوده آن 9 درصد است و برابر با 4,500 ریال می‌شود. با احتساب مالیات بر ارزش افزوده، جمع کل هزینه مواد خام برای شرکت “الکترونیکا” برابر با 54,500 ریال خواهد بود.

سپس، شرکت “الکترونیکا” محصولات خود را با قیمت 150,000 ریال به یک توزیع کننده فروخته است. ارزش افزوده در این حالت، برابر با 13,500 ریال است و مالیات بر ارزش افزوده برای تولید کننده، تفاوت میان مالیات دریافتی و پرداختی است که برابر با 1,215 ریال خواهد بود و باید به عنوان مالیات بر ارزش افزوده پرداخت شود.

در نهایت، توزیع کننده محصول را با قیمت 250,000 ریال به مصرف کننده نهایی می‌فروشد که عوارض و ارزش افزوده آن 22,500 ریال است. در این مرحله، توزیع کننده باید 1,215 ریال به عنوان مالیات بر ارزش افزوده پرداخت کند. در نتیجه، جمع کل قیمت فروش به مصرف کننده نهایی 272,500 ریال خواهد بود.

انواع مالیات بر ارزش افزوده

نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده تولیدی، مالیات بر ارزش افزوده مصرفی و مالیات بر ارزش افزوده درآمد، 3 نوع مالیات بر ارزش افزوده هستند که در ادامه توضیح داده می‌شوند:

  1. مالیات بر ارزش افزوده تولیدی: در این نوع مالیات بر ارزش افزوده، در هر مرحله از تولید و فروش کالاها، مالیات بر ارزش افزوده برای هر مرحله از تولید و فروش پرداخت می‌شود. بنابراین، در این نوع مالیات بر ارزش افزوده، مالیات هم بر فروش کالاهای مصرفی و هم بر فروش کالاهای سرمایه‌ای اعمال می‌شود و بنگاه اقتصادی با خرید کالا هیچ اعتبار مالیاتی را کسب نمی‌کند.
  2. مالیات بر ارزش افزوده مصرفی: در این نوع مالیات بر ارزش افزوده، مالیات فقط بر فروش کالاهای مصرفی (مانند خوراکی‌ها، لوازم الکترونیکی، پوشاک و …) و خدمات پایه (مانند حمل و نقل عمومی، سوخت و …) محاسبه و پرداخت می‌شود. تمام مخارج سرمایه‌گذاری ناخالص مالیات در ارزش افزوده نوع مصرفی به دلیل این که براساس کالاها و خدمات مصرفی است، حذف می‌شود.
  3. مالیات بر ارزش افزوده درآمد: در این نوع مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر فروش خالص کالاها (یعنی فروش کالاها منهای هزینه استهلاک) به علاوه ارزش افزوده مربوط به آن، محاسبه و پرداخت می‌شود. به عبارت دیگر، در این نوع مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر فروش تولید خالص کالاهاست و این گونه پس از کسر هزینه استهلاک به سرمایه‌گذاری خالص، ارزش افزوده از نوع درآمد به آن تعلق می‌گیرد.

موارد مشمول مالیات بر ارزش افزوده

موارد مشمول مالیات بر ارزش افزوده (VAT) می‌تواند شامل محصولات، خدمات و واردات باشد. در بسیاری از کشورها، این مالیات بر فروش محصولات و خدمات مشمول قانون است و بر اساس درصد مشخصی از ارزش کالا یا خدمت محاسبه می‌شود.

به طور کلی، محصولاتی که به طور مستقیم به مصرف کنندگان فروخته می‌شوند، مانند لوازم خانگی، الکترونیکی، لباس و غذا، مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند. همچنین، خدماتی مانند خدمات حمل و نقل، خدمات بانکی، خدمات حرفه‌ای و … نیز مشمول این مالیات هستند.

علاوه بر این، برخی کالاها و خدمات ممکن است از مالیات بر ارزش افزوده مستثنی شوند یا با نرخ کمتری مالیات بر ارزش افزوده مشمول شوند، به عنوان مثال، محصولات دارویی، کالاهای تحصیلی، خدمات پزشکی و … در برخی کشورها مشمول این قوانین هستند.

نحوه پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به دولت

نحوه پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به دولت، بستگی به سیستم مالیاتی هر کشور دارد. در بسیاری از کشورها، شامل ایران، مالیات بر ارزش افزوده به صورت سه ماهه پرداخت می‌شود.

با توجه به قانون مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر ارزش افزوده باید به صورت فصلی، به ازای هر سه ماه یکبار، پرداخت شود. به عبارت دیگر، کسب و کارهای مشمول پرداخت مالیات بر ارزش افزوده باید حداکثر ۱۵ روز پس از پایان هر فصل با مراجعه به سامانه مالیات بر ارزش افزوده به آدرس my.tax.gov.ir، نسبت به پرداخت مالیات ارزش افزوده اقدام کنند. این وظیفه از سوی کسب و کارها بر عهده دارد تا جلوی هرگونه تاخیر و تاخیر در پرداخت مالیات بر ارزش افزوده را بگیرند.

موارد مستثنی از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده

به طبق ماده 56 قانون مالیات بر ارزش افزوده جمهوری اسلامی ایران، موارد زیر از شمول حکم این قانون مستثنی می‌شوند:

  1.  قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
  2. قانون مالیاتهای مستقیم
  3. قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری – صنعتی جمهوری اسلامی ایران
  4. قانون مقررات تردد وسایل نقلیه خارجی
  5. عوارض آزادراه ها، عوارض حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران
  6. قانون نحوه تأمین هزینه های اتاق های بازرگانی و صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران و اتاق تعاون
  7.  برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین
  8. قانون امور گمرکی

مزایا و معایب‌ VAT(Value Added Tax)

نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده

در این سیستم مالیاتی، مالیات بر اساس ارزش افزوده در هر مرحله تولید و فروش کالا و خدمات، از طریق تخصیص مبلغی از مالیات به هر مرحله، محاسبه و دریافت می‌ شود. در ادامه به بررسی مزایا و معایب مالیات بر ارزش افزوده پرداخته می‌ شود:

مزایای مالیات بر ارزش افزوده:

  1. منابع درآمدی: مالیات بر ارزش افزوده، یکی از منابع اصلی درآمدی دولت است و به دولت امکان می‌ دهد برنامه‌ های خود را برای رشد و توسعه اقتصادی پیاده کند.
  2. عدالت مالی: به دلیل اینکه مالیات بر ارزش افزوده به محاسبه ارزش افزوده در هر مرحله تولید، توزیع و فروش کالا و خدمات بستگی دارد، به صورت نسبی برای توزیع عادلانه درآمد کار آفرینان و مشتریان نیز مؤثر است.
  3. زیان‌ های مالیاتی کاهش می‌ یابد: با اجرای مالیات بر ارزش افزوده، می‌توان زیان‌ های مالیاتی را به حداقل رساند. زیرا، در این مدل مالیاتی، مبلغ مالیات بر حسب ارزش افزوده به صورت تخصیصی به هر مرحله تولید و فروش تعلق می‌ گیرد و از این رو، فرصت برای تقلب در کمترین میزان ممکن است.
  4. سادگی و شفافیت: به طور کلی، مالیات بر ارزش افزوده به دلیل سادگی و شفافیت آن، به عنوان یکی از بهترین مدل‌ های مالیاتی شناخته می‌ شود. علاوه بر این، ساختار ساده این مالیات، کنترل و نظارت بر اینکه کدام کالا یا خدمات معاف از مالیات هستند، آسان می‌ شود.

معایب مالیات بر ارزش افزوده:

  1. بار مالیاتی بر کسب‌ و کارها: مالیات بر ارزش افزوده، به دلیل تأثیر آن بر هزینه‌ های تولید، می‌ تواند برای کسب‌ و کارها یک بار مالیاتی محسوب شود. این بار مالیاتی می‌ تواند تأثیرات منفی بر روی رشد و توسعه کسب‌ و کارها داشته باشد.
  2. زیان‌های مالیاتی برای مشتری: مالیات بر ارزش افزوده ممکن است برای مشتریان زیان‌ هایی به همراه داشته باشد، به عنوان مثال، افزایش قیمت محصولات و خدمات به دلیل افزایش هزینه‌ های تولید و اجرای مالیات بر ارزش افزوده. این ممکن است برای مشتریان با درآمد کم، که نمی‌توانند این افزایش را تحمل کنند، مشکلاتی را ایجاد کند.
  3. افزایش هزینه‌های اداری: برای اجرای مالیات بر ارزش افزوده، کسب‌وکارها باید سیستم های مدیریت مالیاتی پیچیده را پیاده کنند. این امر می‌تواند هزینه‌های اداری را برای کسب‌وکارها افزایش دهد.
  4. مشکلات در کنترل و نظارت: برای اجرای مالیات بر ارزش افزوده، باید سیستمی برای کنترل و نظارت بر اینکه کدام کالاها و خدمات معاف از مالیات هستند، پیاده کرد. اگر این سیستم کنترل و نظارت کافی نباشد، ممکن است کسب‌وکارهایی تحت عنوان کالاهای معاف، به صورت نادرست از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده خودداری کنند.

در کل، مالیات بر ارزش افزوده دارای مزایا و معایبی است و برای اجرای موثر آن، لازم است که این مزایا و معایب در نظر گرفته شده و سیستم مالیاتی به گونه‌ای طراحی شود که از دیدگاه عدالت مالی و کارایی، بهینه باشد.

کلام آخر

مالیات بر ارزش افزوده یکی از اصلی‌ ترین مالیات‌ ها در بسیاری از کشورهاست. این نوع مالیات بر اساس ارزش افزوده، در هر مرحله تولید و فروش کالا و خدمات، از طریق تخصیص مبلغی از مالیات به هر مرحله، محاسبه و دریافت می‌ شود. این سیستم مالیاتی، به دلیل سادگی و شفافیت آن، به عنوان یکی از بهترین مدل‌ های مالیاتی شناخته می‌ شود.

شما می‌ توانید خدمات مالیاتی و حسابداری را از دفاتر حسابداری یا مشاوران مالی و مالیاتی دریافت کنید. بهترین راه برای پیدا کردن اطلاعات درباره خدمات مالیاتی و حسابداری، مراجعه به سایت‌های حسابداری مانند  حساب بین است که در این زمینه می توانند خدمات مفیدی را به شما ارائه دهند.

5/5 - (1 امتیاز)
دیدگاه‌ها ۰
خرید به قیمت سال قبل
روز:
ساعت:
دقیقه: